‘Op onderzoek uit’ is een voorbeeld van een leerarrangement dat in het kader van Wetenschap en Techniek voor eerstejaarsstudenten op pabo Groenewoud Nijmegen wordt uitgevoerd. Het leerproces van leerlingen staat hierin centraal en natuurkundige kennis wordt als middel ingezet. De nadruk ligt op de gedachtewereld en het voeren van gesprekken met kinderen over natuurkundige verschijnselen. Onderliggend doel is dat studenten ervaren hoe belangrijk kennis is voor de leerkracht.
In het leerarrangement wordt mindmapping als didactisch middel voor de studenten ingezet om gedachten te ordenen en vast te leggen. De opvattingen die vastgelegd zijn in mindmaps worden via experimenten in een roulerend practicum getest. Door het opdoen van ervaringen via experimenten wordt de onderzoekende houding van studenten geprikkeld.
‘Op onderzoek uit’ gaat over het thema ‘lucht’. De studenten worden gedurende twee dagen op de pabo ondergedompeld in dit thema. Het doel is om de kennisbasis van de studenten te versterken en hen bewust te laten worden van hun eigen onderzoekende houding. Hoewel het concept in eerste instantie veelbelovend leek, was de praktijk wat weerbarstiger. Het bleek erg lastig om de sterk alfa-georiënteerde studenten in deze context te motiveren voor W&T: “Moeten we twee dagen met lucht bezig zijn? Ik heb niet voor een bèta-opleiding gekozen!”
Flankerend onderzoek heeft de ontwikkelaars geholpen om het leerarrangement te evalueren en te herzien. Het herontworpen leerarrangement 'Op onderzoek uit' heeft een sterk beroepsrelevant karakter gekregen. Centraal staat het ontdekken van de denkbeelden van kinderen over lucht en hier een passend experiment voor ontwerpen, in plaats van de onderdompeling van de studenten in de domeinspecifieke kennis. Passende stageopdrachten koppelen de theorie over de intuïtieve kennisbasis, over leerprocessen en over lucht met de praktijk van onderzoekend leren.
De studenten krijgen de opdracht om eerst in gesprek te gaan met hun onderbouwleerlingen. Dit gesprek is voor velen een openbaring. Enerzijds zijn studenten verrast over de denkwereld van de leerlingen: “Leerlingen zijn heel vrij en ze weten ook meer dan dat je denkt 'The sky is the limit', zeg maar”. “De leukste dingen komen tevoorschijn, zodat je denkt: 'Waar haal je het vandaan?'
Anderzijds ontdekken studenten tijdens het gesprek voor zichzelf een nieuwe rol als leerkracht. De studenten nemen niet meer de positie in van leerstofoverdrager, maar worden de begeleider van het leerproces: “Omdat ik even de rust nam, gingen de kinderen ook zelf nadenken en reageren op elkaar.” Ook ervaren studenten dat kinderen heel goed zelf kunnen onderzoeken: “Ik merkte dat kinderen veel meer dingen kunnen onderzoeken dan je van tevoren denkt. En omdat ze veel leren door het onderzoeken kunnen ze, wel met een beetje sturing vooraf, gewoon zelf ontdekken.”
Vervolgens leggen de studenten de denkwereld van de leerlingen vast in een mindmap. Op basis van dit overzicht kiezen de studenten uit een proevencircuit een experimentje voor hun stageleerlingen, dat aansluit bij deze beginsituatie. Studenten vinden dit zinvol: “Voor mij is het nuttig om eerst te gaan kijken wat de kinderen er al van af weten, door met de kinderen in gesprek te gaan en daar activiteiten op aan te passen, want dan vinden kinderen de activiteit vaak ook wel leuk en dan loopt die les ook heel goed.”. “De kinderen raken dan veel meer gemotiveerd: ze wilden er allemaal over vertellen en ze wilden allemaal weten hoe het proefje ging.”
De resultaten van flankerend onderzoek naar 'Op onderzoek uit' laten een omslag zien in de houding van studenten. De benadering vanuit de nieuwsgierigheid van kinderen heeft studenten sterker gemotiveerd om W&T-lessen te geven. Het zelfvertrouwen van de studenten is gegroeid door het geven van deze lessen. Daarnaast hebben de studenten in de praktijk ervaren dat onderzoekend leren een leuke en succesvolle didactiek is. “Ik heb het uitgeprobeerd in de groep en ik sta versteld!”
De eigen onderzoekende houding van de student is ook aangesproken: “Je gaat jezelf afvragen: Deed ik dat vroeger ook? Dat is het leuke. Het is weer even ervaren hoe het is om kind te zijn en dat is waardevol. Dat soort dingen moet je erbij halen. Dat gebeurt bij 'Op onderzoek uit' heel erg."
